Nowosielski

Jerzy Nowosielski

1923 Kraków - 2011 Kraków

O Artyście

Jerzy Nowosielski urodził się 7 stycznia 1923 roku w Krakowie, zmarł 21 lutego 2011 roku w rodzinnym mieście.

Był artystą inspirującym się sztuką sakralną i ikoną. W jego odczuciu malarstwo było połączeniem abstrakcyjnych i materialnych aspektów rzeczywistości. Tworzył pejzaże, sceny figuralne we wnętrzach, akty. W jego twórczości widać fascynację kobiecym ciałem, które łączy duchowość z fizycznością. Malował również portrety męskie, martwe natury, pejzaże. W latach wojennych i po jej zakończeniu interesował się abstrakcją geometryczną i surrealizmem.

Został wychowany w tradycji prawosławnej. Jego ojciec Stefan był unitą, śpiewał w chórze cerkiewnym. Nowosielski jako czternastoletni chłopiec wyjechał do Lwowa i Ławry Poczajowskiej oraz zwiedził Muzeum Ukraińskie we Lwowie, którego kolekcja ikon wywarła ogromny wpływ na przyszłą twórczość artysty. Pisał: „ Pierwszy raz spotkałem się z wielką sztuką w takim stężeniu i w takiej ilości. Wrażenie było tak silne, że tego spotkania nigdy nie zapomnę. Patrząc odczuwałem po prostu ból fizyczny… nie byłem w stanie przejść z jednej Sali do drugiej. Były to pierwsze w moim życiu arcydzieła sztuki, których oddziaływania doświadczyłem bezpośrednio, a nie za pośrednictwem reprodukcji czy fotografii”. „Wszystko to, co później w życiu realizowałem w malarstwie, było, choćby nawet pozornie stanowiło odejście, określone tym pierwszym zetknięciem się z ikonami w lwowskim muzeum. Ustawiło mnie ono, jak się to mówi, na całe życie”(Jerzy Nowosielski, Galeria Starmach, Fundacja Nowosielskich, 2003 s. 547)

Nowosielski podjął studia na Wydziale Malarstwa Dekoracyjnego Kunstgewerbeschule w Krakowie w roku 1940. Jego profesorem w tym okresie był m. in. Stanisław Kamocki. Przez cztery miesiące 1942 roku przebywał w Ławrze św. Jana Chrzciciela, gdzie ponownie zetknął się z ikoną oraz ikonopisaniem, które zaczął praktykować. Zdobywał tam wiedzę z zakresu kompozycji i historii sztuki ikonopistów, a także malował swoje pierwsze ikony. Jego wiara nacechowana była jednak okresem zwątpienia, a sztukę, którą tworzył określał jako ciągłą walkę dobra ze złem. Podczas malowania cerkwi w Bolechowie zachorował na przewlekłe zapalenie stawów i powrócił na leczenie do Krakowa. Pisał: „ i właśnie w trakcie tej choroby w Krakowie w pewnym momencie utraciłem wiarę metafizyczną, stałem się ateistą i to ateistą przekonanym, to znaczy ontologicznym, nie praktycznym” (s. 551)

Po powrocie w roku 1943 współpracował z kręgiem Grupy Krakowskiej (wziął udział w jej konspiracyjnej wystawie). Artysta uczestniczył w konspiracyjnym życiu artystycznym rodzinnego miasta. W 1944 roku Nowosielski sprzedał swój pierwszy obraz Tadeuszowi Cybulskiemu. Po zakończeniu działań wojennych rozpoczął studia na ASP pod opieką E. Eibischa (w II półroczu nauki, na przełomie 1945/46 roku uzyskał ocenę celującą z malarstwa). Zrezygnował jednak z kształcenia akademickiego i rozpoczął pracę u boku Tadeusza Kantora (przez okres dwóch lat artysta mieszkał wspólnie z Kantorem i jego żoną).

W roku 1947, pomimo nieukończenia studiów wyższych i dzięki interwencji Kantora w Ministerstwie Kultury i Sztuki, Nowosielski został jego asystentem w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych. Pracował tam do roku 1950. Artysta swoje prace pokazywał już w 1946 roku na wystawie zbiorowej Grupy Młodych Plastyków. Helena Blumówna pisała wtedy: „Nowosielski Jerzy cała uwagę skupia na zagadnieniu formy, z wyłączeniem kubizmu i abstrakcjonizmu. Forma istnieje dla niego w związkach z konkretnym kształtem, ale obie współmiernie uproszczone, sprowadzone do elementarnych kształtów i zarysów. Podobnie kolor, którego nie rozprasza, a ujmuje w jego istocie. Stąd monumentalność i lapidarność, jaka niekiedy przywołuje nam wspomnienie quattrocenta”.

W roku 1948 uczestniczył w I Wystawie Sztuki Nowoczesnej. Zaprezentował wówczas prace z nurtu abstrakcji geometrycznej. Pierwsza wystawa indywidualna artysty odbyła się w Łodzi w roku 1955 (za granicą – w Pradze w 1958 r.).

Nowosielski przeprowadził się do Łodzi w roku 1950. W okresie socrealizmu zaprzestał wystawiania, zajmując się zamiast tego scenografią (np. w Teatrze Arlekin w Łodzi, pełnił funkcję kierownika artystycznego Państwowej Dyrekcji Teatrów Lalek). Malował także kościoły i cerkwie (np. cerkwię prawosławną w Gródku). Stworzył polichromie w cerkwi w Zawierciu, Jeleniej Górze, Kętrzynie, dla kościoła Redemptorystów w Krakowie, malowidła i wystrój dla kościoła w Wesołej k. Warszawy. Tadeusz Chrzanowski o polichromiach artysty pisał: „Na czym jednak polega bizantyńskość Nowosielskiego? Z jednej strony jest to czerpanie z „greckich” wzorów, czerpanie tak bezpośrednie i wierne, jak to było praktykowane wśród ruskich „żywopisów”. Powtórzenie schematu ikonograficznego jest tu bowiem nie plagiatem, lecz kanwą […]. Z drugiej -  jest jeszcze ów bizantyński horror vacui, który każe artyście zapełniać  wszelkie dostępne miejsca malowidłami […]. Artysta maluje tu naprawdę, a nie przenosi w taki czy inny sposób na tynk zawczasu przygotowane wzory” (s. 576).

Po uzupełnieniu wykształcenia, pracował także jako pedagog np. na PWSSP w Łodzi (prowadził pracownię Projektowania Tkanin Dekoracyjnych, zajęcia na Wydziale Malarstwa) i Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (od 1962 roku). Tytuł profesora zwyczajnego uzyskuje w roku 1985. W latach 70-tych ponownie zajął się realizacjami sakralnymi (stworzył m. in. ikony dla cerkwi w Krakowie oraz ołtarz i obrazy dla kościoła Reformatorów w tym samym mieście). Do jego dorobku zaliczają się także refleksje teoretyczne o sztuce, wydane w publikacji "Inność prawosławia" czy wieloletnia współpraca z miesięcznikiem „Znak”. Obrazy Nowosielskiego w latach 80-tych pokazywano głównie w obszarze kultury niezależnej. Artysta był członkiem ZPAP, grupy Piąte Koło, II Grupy Krakowskiej. Należał także do Fundacji Kultury Polskiej, zajmującej się promocją polskiej kultury, historii i nauki za granicą. Przyjaźnił się m.in. z Jerzym Tchórzewskim, Kazimierzem Mikulskim, Tadeuszem Brzozowskim, Tadeuszem Różewiczem. Brał udział w licznych wystawach w kraju (m. in. w historycznej wystawie „Dziewięciu” wspólnie z Marią Jaremą, Tadeuszem Kantorem czy Jonaszem Sternem) i za granicą (np. na Biennale w Wenecji i Sao Paulo, wystawy w Nowym Jorku i Paryżu). Za swoją działalność został wyróżniony m. in.  nagrodami II (1962) i I stopnia (1973, 1981, 1997) Ministra Kultury i Sztuki, nagrodą im. Brata Alberta za twórczość malarską czy najwyższym odznaczeniem cerkwi prawosławnej w Polsce - Medalem św. Marii Magdaleny II stopnia w roku 1985. Artyście przyznano doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego w roku 2000. Prace artysty znajdują się w zbiorach m. in. Muzeum Narodowego w Warszawie i Krakowie czy Muzeum Sztuki w Łodzi, a także  w zbiorach prywatnych zarówno w Polsce, jak i USA, Szwecji i Kanadzie. Nowosielski wraz z żoną założył także Fundację Nowosielskich, która przyznaje nagrody uzdolnionym, młodym twórcom.

Przeczytaj więcej Mniej

Zgłoś obiekt na aukcję

Obecnie w ofercie

Brak aktualnych ofert

Obiekty archiwalne

Portret

XVII Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 30.04.2020, 30 kwietnia 2020 godz. 15:30

Projekt ikonostasu - praca dwustronna

XVII Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 30.04.2020, 30 kwietnia 2020 godz. 15:30

Projekt witraża

XVII Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 30.04.2020, 30 kwietnia 2020 godz. 15:30

Projekt wnętrza

X Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 9.11.2018, 9 listopada 2017 godz. 19:30

Chrystus – Pantokrator – praca dwustronna

X Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 9.11.2018, 9 listopada 2017 godz. 19:30

Ikona Chrystusa – praca dwustronna

XVIII Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 25.06.2020, 25 czerwca 2020 godz. 19:30

Pływak

XVIII Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 25.06.2020, 25 czerwca 2020 godz. 19:30

Portret mężczyzny

XV Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 30.05.2019, 30 maja 2019 godz. 19:30

Plaża

XV Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 30.05.2019, 30 maja 2019 godz. 19:30

Postać

XV Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 30.05.2019, 30 maja 2019 godz. 19:30

Święty Bazyli

XIII Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 8.11.2020, 18 listopada 2018 godz. 19:30

Projekt barwny – praca dwustronna

XIII Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 8.11.2020, 18 listopada 2018 godz. 19:30

Pejzaż z lokomotywą – praca dwustronna

XVI Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 24.10.2019, 24 października 2019 godz. 19:30

Scena z motywem orientalnym – praca dwustronna

XVI Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 24.10.2019, 24 października 2019 godz. 19:30

Mandylion

XVI Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 24.10.2019, 24 października 2019 godz. 19:30

Profil

XVI Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 24.10.2019, 24 października 2019 godz. 19:30

Portret męski – martwa natura – praca dwustronna

XIX Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej, 26 listopada 2020 godz. 19:30

Kobieta w czerwonej sukience – praca dwustronna

XIX Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej, 26 listopada 2020 godz. 19:30

Beatrix Cenci - szkic do obrazu

XIX Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej, 26 listopada 2020 godz. 19:30

Biskup

III Aukcja Sztuki Polskiego Domu Aukcyjnego - 10.06.2015, 10 czerwca 2015 godz. 19:00

Projekt

XII Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 21.06.2018, 21 czerwca 2018 godz. 19:30

Pantokrator – praca dwustronna

XII Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 21.06.2018, 21 czerwca 2018 godz. 19:30

Hierarchowie

XIV Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 7.03.2019, 7 marca 2019 godz. 19:30

Spotkanie przy stole

XIV Aukcja Sztuki Dawnej i Współczesnej - 7.03.2019, 7 marca 2019 godz. 19:30

Projekt ikony

XXI Aukcja: Sztuka Współczesna, 20 maja 2021 godz. 19:30

Gimnastyczka i dżentelmen

XXI Aukcja: Sztuka Współczesna, 20 maja 2021 godz. 19:30

Maska

XXI Aukcja: Sztuka Współczesna, 20 maja 2021 godz. 19:30

Projekt

IV Aukcja Sztuki Polskiego Domu Aukcyjnego - 15.10.2015, 15 października 2015 godz. 20:00

Biały kościół

II Aukcja Sztuki Polskiego Domu Aukcyjnego - 28.02.2015, 28 lutego 2015 godz. 16:00

Projekt scenografii - „Kotka na gorącym blaszanym dachu”

II Aukcja Sztuki Polskiego Domu Aukcyjnego - 28.02.2015, 28 lutego 2015 godz. 16:00