Nadchodząca aukcjaLXII Aukcja: Sztuka Dawna · 1 grudnia 2026, godz. 19:00
1/3
Oferta · Sztuka współczesna (po 1945)Niedostępny

Władysław Strzemiński1893–1952

Projekt IX

Obiekt obecnie niedostępny
Datowanie
1948
Technika
technika mieszana, papier
Wymiary
41,9 x 29,7 cm
Sygnatura i oznaczenia

sygn. na odwrocie: W. Strz (ołówkiem);

nalepka z napisem l. d.: Władysław Strzemiński / Projekt IX 1948;

pieczęć z napisem p. d. (słabo czytelny): Projekt tkaniny / Łódź 5 VII. 1948

Proweniencja

kolekcja prywatna, Polska

ID obiektu
2388

Informacje dodatkowe

Potwierdzenie autentyczności Agencji Art Konsultant Pana Adama Konopackiego.

Praca posiada szkło muzealne.

Opis obiektu

Prezentowany projekt tkaniny jest przykładem działalności artysty w obrębie sztuki użytkowej. Zachowane dwie części jedwabnego materiału z wzornictwem stworzonym przez artystę, znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.

W 2016 roku w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi zaprezentowano projekt tkaniny sukienkowej. Projekty tkanin Władysława Strzemińskiego wzbogacają zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie, Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, Staatsgalerie w Stuttgardzie i kolekcji prywatnych. Jednak dzieła te, podobnie jak ich projekty, pozostają unikatowe. W powojennym „Projekcie IX” artysta umieścił powtarzalne, regularne wzory, nawiązujące do motywów roślinnych. Tło w ciepłej tonacji kolorystycznej oraz dynamiczne linie dopełniają kompozycję pracy. Można w niej znaleźć, również ze względu na okres powstania, odwołania do obrazów solarystycznych. Tym samym, mistyczną koncepcję powidoków artysta urzeczywistnił na poziomie wzornictwa przemysłowego.

Rys historyczny
Tuż po wojnie, w 1945 roku, artysta nauczał w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi. Pracował również nad publikacją „Teoria widzenia”, która doczekała się wydania dopiero kilka lat po śmierci artysty w 1958 roku. W latach akademickich 1947–1949 Strzemiński wykładał na Wydziale Włókienniczym łódzkiej uczelni artystycznej (był też jednym z inicjatorów jej powstania w 1945 roku). Zajmował się wówczas m. in. tworzeniem projektów tkanin. „Projekt IX” powstał w lipcu 1948 roku. Wśród wydarzeń artystycznych, które były wówczas udziałem Strzemińskiego, warto wymienić choćby słynny projekt Sali Neoplastycznej w Muzeum Sztuki w Łodzi na zlecenie dyrektora Mariana Minicha czy ekspozycje w Warszawie (rysunki wojenne pokazane w Klubie Młodych Artystów i Naukowców), Wrocławiu (Wystawa Ziem Odzyskanych) i Katowicach (w Związku Zawodowym Polskich Artystów Plastyków). Co ciekawe, w tym czasie artysta wykładał również m. in. historię sztuki w łódzkiej szkole filmowej i współpracował z czasopismem „Wieś”, gdzie publikował artykuły z zakresu urbanistyki czy socjologii. W latach 1948–1949 powstają jedne z najbardziej rozpoznawalnych cyklów w twórczości artysty, czyli obrazy solarystyczne. W Łodzi, gdzie powstał opisywany projekt, artysta zamieszkał w 1931 roku. Po II wojnie światowej teoria funkcjonalnej sztuki Strzemińskiego bliska była założeniom socrealizmu. Przykładem tego są studia do obrazu „Żeńcy” czy litografie artysty z 1950 roku.

Druk i wzornictwo przemysłowe
Władysław Strzemiński dostrzegał w sztuce funkcję praktyczną, która miała się realizować w życiu społecznym. Będąc członkiem ugrupowań artystycznych „Blok” i „Praesens” głosił cele społeczne, jakie miały przyświecać działalności twórczej. Idee te realizował m. in. nauczając w szkole dla drukarzy czy tworząc projekty wzornictwa przemysłowego. Artysta w znaczący sposób przyczynił się również do unowocześnienia grafiki książkowej. Julian Przyboś wśród pomysłów Strzemińskiego w obszarze sztuki użytkowej wymieniał m. in. modernizację urbanistyczną Łodzi czy nowy kształt liter alfabetu. „Najwyższe wartości artystyczne były dla niego dobrem ogólnoludzkim, którego nie wolno zubożać. Zgodnie z tym przekonaniem, rolę artysty prawdziwie twórczego upatrywał w odkrywaniu nowych form, które mogłyby być w następstwie wykorzystane przez sztukę użytkową” – pisała Zofia Baranowicz. Szeroki zakres zainteresowań artysty obejmował również architekturę i projektowanie wnętrz. W sztuce użytkowej postulował położenie nacisku na nowoczesność, technikę, geometrię. Efektem działalności artysty miała być funkcjonalność użyteczna społecznie, a tym samym rezygnacja ze zdobnictwa, przeestetyzowania formy na rzecz jej obiektywizmu, racjonalności i standaryzacji. Założenia te były wdrażane podczas pracy Strzemińskiego i Kobro w Szkole Przemysłowo-Handlowej w Koluszkach. Co ciekawe, jak zauważa Irena Jakimowicz, w zakresie projektów przedmiotów użytkowych artysta podkreślał znaczenie „analizy linii architektonicznych budowy ludzkiej figury”. Kompozycja również w tym wymiarze miała tworzyć całość przemyślaną pod względem formy i linii. To analityczne podejście można odnaleźć w prezentowanym „Projekcie IX”, z systematycznie powtarzającym się układem motywów. Dla Strzemińskiego sztuka nie była kwestią przypadku czy subiektywnych odczuć. Traktował ją w sposób metodyczny i racjonalny, co nie stanowiło jednak idei samej w sobie, ale drogę do pełnego wykorzystania jej przez człowieka.

Bibliografia

„Władysław Strzemiński 1893-1952. W setną rocznicę urodzin”, kat. wyst., Muzeum Sztuki w Łodzi, red. J. Janik, Z. Karnicka, J. Ładnowska, Łódź 1994.

O artyście

Władysław Strzemiński 1893–1952

Teoretyk sztuki, malarz, twórca teorii unizmu, wybitna postać awangardy artystycznej. Współtwórca, członek ugrupowań konstruktywistycznych: „Blok”, „Praesens” i „a.r.”.

Karta artysty