Menu
Zamówienie

Malczewski Rafał (1892-1965)

Rafał Malczewski (1892-1965) urodził się w Krakowie w 1892 roku, zmarł w Montrealu w roku 1965.


Rafał MalczewskiRafał Malczewski był znakomitym malarzem, akwarelistą, literatem, komentatorem sportowym, scenografem, poetą. Człowiekiem wielu pasji. Taternikiem i miłośnikiem gór (uczestniczył w akcjach Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego). W Wiedniu studiował architekturę, agronomię i filozofię. Pierwszym nauczycielem malarstwa był jego ojciec, Jacek Malczewski. Magdalena Czapska-Michalik zwraca uwagę, że pobyt w Wiedniu był dla artysty niezwykle ważny i ukształtował jego charakter, na który składało się: „dążenie do niezależności i całkowitej swobody wypowiedzi, wrażliwość, zdolność do podejmowania ryzyka, indywidualizm, nieprzywiązywanie wagi do grupowych sukcesów, dystans i pewnego rodzaju zamknięcie w sobie”. W tym okresie pozostawał również w bliskiej relacji z ojcem.


Artysta doskonale sprawdzał się w tematyce pejzażowej, szczególnie tej ukazującej widoki górskie (np. z rejonu Podhala). Pejzaże Malczewskiego charakteryzują się nadrealnością i żywą kolorystyką. Dostrzega się w nich podobieństwo do malarstwa metafizycznego czy sztuki Carlo Carry. Magdalena Czapska-Michalik zwraca uwagę: „Rafała Malczewski w swoich obrazach syntetyzuje i geometryzuje. Przesycone kolorem, gwałtownymi kontrastami czystych, mocnych barw pejzaże, tworzą nieco naiwne, jakby dziecięce widoczki, ale przez to właśnie bardzo autentyczne i prawdziwe […] Pejzaże Rafała ożywione są niekiedy drobnymi sylwetkami postaci, odgrywającymi rolę sztafażu”. I dodaje: „odrealnione czy nadrealne w nastroju obrazy Malczewskiego można zakwalifikować do rodziny tzw. malarstwa przesuniętej rzeczywistości”. W miarę rozwoju sztuki, Malczewski skłaniał się ku większemu realizmowi w przedstawianiu pejzażu, większej różnorodności fakturowej. W jego pracach pojawiają się także, jak pisze Irena Kossowska: „senne miasteczka i opustoszałe krajobrazy, w które wtopione są techniczne zdobycze współczesnej cywilizacji” czy „odludne stacyjki kolejowe, pociągi ze staroświeckimi parowozami, przewody telegraficzne i szyny kolejowe”.

W początkach swojej artystycznej drogi widać wpływ malarstwa wybitnego ojca. Następnie artysta czerpał z osiągnięć futuryzmu, kubizmu czy ekspresjonizmu. W latach 30-tych stworzył cykl pejzaży inspirowanych pobytem na Górnym Śląsku i Śląsku Cieszyńskim. Wyróżniały się one elementami industrialnymi (kopalnie, huty, cynkownie), typowymi dla tego regionu, ujętymi w ciemnej, posępnej kolorystyce. Irena Kossowska porównała je do nurtu niemieckiej „nowej rzeczowości”. Zalicza się do nich również czterdzieści obrazów ukazujących rzeczywistość Centralnego Okręgu Przemysłowego: „w serii tej nasilił się zarówno realizm w sposobie oddawania szczegółu, jak i plakatowe traktowanie plamy barwnej”. Artysta w mistrzowski sposób opanował również technikę akwareli, którymi wykonywał motywy pejzażowe z Tatr i Beskidów. Stworzył ich ponad tysiąc. Rafał Malczewski w swoich obrazach zajmował się również tematyką sportową i motywem martwej natury (szczególnie kwiatów).

Artysta mocno związany był z Zakopanem, gdzie w okresie międzywojennym (lata 1917-1939) aktywnie uczestniczył w życiu artystycznym miasta (m. in. był członkiem Towarzystwa Sztuka Podhalańska i wykonywał projekty scenograficzne dla Teatru Formistycznego). Stał się „kronikarzem i komentatorem życia Zakopanego”, jak ujęła to Magdalena Czapska-Michalik. Pisał felietony o kulturze miasta, malował, uczestniczył w wystawach artystycznych, tworzył scenografię do spektakli Witkacego. Malczewski planował nawet stworzyć „Artkom”, czyli ogólnopolski dom dla artystów. W 1917 roku Malczewski przeżył wypadek podczas wspinaczki na Zamarłą Turnię w Tatrach. Towarzyszący mu przyjaciel – Stanisław Bronikowski odpadł od ściany i poniósł śmierć na miejscu. Dla malarza była to trauma, która spowodowała, że zrezygnował z uprawiania wspinaczki. Artysta zajmował się literaturą. Był autorem słuchowisk radiowych i scenarzystą filmu „Biały ślad” w reżyserii Adama Krzeptowskiego. Wydał kilka książek o tematyce górskiej („Narkotyk gór”, „Tatry i Podhale”, „Góry wołają”, „Pępek świata. Wspomnienia o Zakopanem”). Wiele podróżował, np. do Francji, Hiszpanii, Portugalii, Stanów Zjednoczonych. W latach 30-tych malarstwo Rafała Malczewskiego zdobyło duże uznanie. W tym czasie rozpoczął również swoją karierę międzynarodową. Po wybuchu II wojny światowej zamieszkał w Brazylii (malował tam pejzaże Rio de Janerio, Kurtyby i Parany). W Kanadzie zamieszkał w 1942 roku. Pracował dla Canadian National Railways i Pacific National Railways, dla których wykonywał reklamujące te firmy akwarele. Za granicą artysta pisał artykuły i felietony (np. w londyńskich „Wiadomościach”). W wyniku udaru mózgu w 1957 roku i związanego z nim częściowego paraliżu, Malczewski nie mógł prowadzić działalności artystycznej. Dwa lata później artysta przyjechał do ojczyzny. Wizyta ta była dla Malczewskiego trudna. Sytuacja panująca w kraju, zniszczenia powojenne, jakie artysta zobaczył w Polsce, odcisnęły mocne piętno na zdrowiu artysty i jego kondycji psychicznej. Po powrocie do Kanady artysta czuł się źle. Nie był w stanie malować ani pisać. Zmarł w Montrealu w roku 1965.

Malczewski należał do Stowarzyszenia Artystów Polskich Rytm. Artysta wielokrotnie prezentował swoje prace. Jego debiut wystawowy miał miejsce w 1924 roku, kiedy wspólnie z Witkacym wystawił swoje dzieła w Salonie Czesława Garlińskiego w Warszawie. Indywidualne ekspozycje prac Malczewskiego miały miejsce m. in. w Zakopanem, Warszawie, Montrealu i Waszyngtonie. Wystawiał w wielu miastach Europy i świata, w tym w Pradze, Wiedniu, Hadze, San Francisco, Los Angeles, Moskwie, Montrealu. Rafał Malczewski zdobył wiele wyróżnień, np. złoty medal na Międzynarodowej Wystawie Sztuka i Technika w Paryżu w 1937 roku czy złoty wawrzyn Polskiej Akademii Literatury (1937 rok).                                                                                                      

 

 

 

                                                                                       Polski Dom Aukcyjny Wojciech Śladowski